Komunikacja alternatywna przy pomocy PECS

2018-08-22T11:11:29+02:00
Wróć

Wiele dzieci z autyzmem nie mówi lub ma problemy z używaniem mowy do komunikowania się z innymi ludźmi. Czasami w zastępstwie języka mówionego do rozmawiania z nimi używa systemu komunikacji obrazkowej – najpopularniejszy to PECS, czyli Picture Exchange Communication System.

Alternatywne sposoby porozumiewania się

Zdolność do mówienia u dzieci z autyzmem często rozwija się wolniej niż u ich typowo rozwijających się rówieśników – niektóre dzieci nigdy nie zaczną porozumiewać się przy pomocy mowy. Komunikacja jest jednak kluczową umiejętnością, pozwalającą na funkcjonowanie w naszym społeczeństwie. Istnieją różne systemy stworzone do wspierania komunikacji z osobami, które nie posługują się mową. Nie ma też ścisłych wytycznych co do wyboru najbardziej efektywnego dla dziecka systemu komunikacji (Flippin, Reszka, Watson, 2001). PECS został szeroko rozpowszechniony dzięki swojej prostocie. Unikatowość PECS polega na wymaganiu od dziecka zbliżenia się do osoby odbierającej komunikat oraz konieczności zainicjowania interakcji by dokonać właściwego przekazania komunikatu.

Jak działa PECS

PECS (Bondy, Frost 1998) pozwala osobom z trudnościami w komunikacji werbalnej na wyrażenie swych potrzeb, pragnień i opinii. System ten zakłada użycie obrazków przedstawiających różnorodne obiekty oraz czynności (Chaurisa et al. 2016). Obrazki układane są w ciągi na tabliczce, którą należy pokazać drugiej osobie, aby przekazać jej komunikat. Dzieci uczą się korzystać z PECS stopniowo. Najpierw dokonują prostej wymiany pojedynczego obrazka na pożądany przedmiot (na przykład zdjęcia pociągu na zabawkową lokomotywę). W kolejnych krokach zaczynają odpowiadać na pytania, komentować, tworzyć dwu- i trzyelementowe komunikaty. Z upływem czasu układane na tabliczce symbole tworzą coraz bardziej rozbudowane zdania. Dzięki piktogramom dziecko może wyrazić swoje preferencje, poprosić o przerwę w zajęciach albo zakomunikować, że skończyło zabawę. Uczy się też, w jakiej kolejności należy ułożyć słowa, aby być zrozumianym przez innych. System został gruntownie przebadany, a jego skuteczność w poprawianiu umiejętności komunikacyjnych i redukowaniu trudnych zachowań znajduje potwierdzenie w badaniach naukowych prowadzonych przez niezależne zespoły badawcze (Howlin et al. 2007, Yoder and Stone 2006a,2006b, Carr and Felce 2007). Istnieją różne implementacje systemu PECS, nie tylko w formie fizycznych tabliczek i obrazków – popularne są też wersje na tablety i inne urządzenia mobilne.

Źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gotalk.jpg Poule at English Wikipedia [CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons]

Używanie PECS a rozwój mowy

Niektórzy rodzice martwią się, że jeżeli ich dziecko nauczy się skutecznie komunikować przy pomocy obrazków, to nie będzie chciało nauczyć się mówić. Raporty z użycia PECS sugerują jednak, iż duża liczba dzieci używająca komunikacji obrazkowej PECS nabywa umiejętność komunikacji werbalnej (Charlop-Christy et al. 2002). Inne dane ukazują, iż używanie PECS wpływa na zmniejszenie problematycznych zachowań oraz poprawienie społecznych zachowań u dzieci dotkniętych zaburzeniami ze spektrum autyzmu (Charlop-Christy et al. 2002). Kiedy dziecko może w zrozumiały dla dorosłych sposób zakomunikować swoje lęki czy preferencje, wybuchy złości albo płaczu nie będą potrzebne do zakomunikowania niezadowolenia. Jeżeli dziecko ma znaczące trudności w opanowaniu mowy, nie należy obawiać się alternatywnych metod komunikacji. Dzięki nim można dać dziecku potężne narzędzie do wyrażania siebie oraz zbudować silniejszą więź.

Referencje

Bondy, A. S., & Frost, L. A. (1998). The picture exchange communication system. In Seminars in speech and language(Vol. 19, No. 04, pp. 373-389). © 1998 by Thieme Medical Publishers, Inc.
Carr, D., & Felce, J. (2007). The effects of PECS teaching to Phase III on the communicative interactions between children with autism and their teachers. Journal of autism and developmental disorders37(4), 724-737.
Charlop-Christy, M. H., Carpenter, M., Le, L., LeBlanc, L. A., & Kellet, K. (2002). Using the picture exchange communication system (PECS) with children with autism: Assessment of PECS acquisition, speech, social‐communicative behavior, and problem behavior. Journal of applied behavior analysis, 35(3), 213-231.
Flippin, M., Reszka, S., & Watson, L. R. (2010). Effectiveness of the Picture Exchange Communication System (PECS) on communication and speech for children with autism spectrum disorders: A meta-analysis. American Journal of Speech-Language Pathology, 19(2), 178-195.
Howlin, P., Gordon, R. K., Pasco, G., Wade, A., & Charman, T. (2007). The effectiveness of Picture Exchange Communication System (PECS) training for teachers of children with autism: a pragmatic, group randomised controlled trial. Journal of Child Psychology and Psychiatry48(5), 473-481.
Yoder, P., & Stone, W. L. (2006a). A randomized comparison of the effect of two prelinguistic communication interventions on the acquisition of spoken communication in preschoolers with ASD. Journal of Speech, Language, and Hearing Research49(4), 698-711.
Yoder, P., & Stone, W. L. (2006b). Randomized comparison of two communication interventions for preschoolers with autism spectrum disorders. Journal of consulting and clinical psychology74(3), 426.