Technologie w terapii autyzmu

2018-10-25T17:23:45+00:00
Wróć

W ostatnich latach pojawiło się wiele technologii mających na celu wspieranie osób z autyzmem. Niektóre nowinki zdobywają dużą popularność dzięki temu, że tworzący je ludzie działają na pograniczu psychologii, inżynierii i nauki. Szczegółowe badania nad tworzonymi urządzeniami i aplikacjami są teraz powszechne i oczywiste.

Źródło: Pexels

W jaki sposób nowe technologie są użyteczne dla osoby z autyzmem?

Tablety i smartfony stanowią użyteczne narzędzia dla osób z autyzmem. Są coraz tańsze, powszechnie dostępne, wielofunkcyjne i elastyczne. Ich ekrany dotykowe sprawiają, że z łatwością korzystać mogą z nich osoby z zaburzeniami koordynacji ruchowej – przesuwanie i dotykanie jest łatwiejsze, niż obsługa myszki i pisanie na klawiaturze. Obsługę urządzenia łatwo dopasować do potrzeb dziecka. Tak jak lubią osoby z autyzmem, ich działanie jest przewidywalne i oparte na informacjach wizualnych. Według Temple Grandin, doktor nauk o zwierzętach, pisarki i kobiety z autyzmem obrazy są pierwszym językiem osób z autyzmem. Myślenie wizualne, konkretne i dosłowne jest ich mocną stroną, a właśnie takich komunikatów można używać posługując się urządzeniami mobilnymi.  Używanie tabletu czy smartfonu (na przykład do komunikacji) ciekawi rówieśników dziecka i stanowi okazję do zadzierzgnięcia kontaktu.

Badania wskazują że interakcje z programami multimedialnymi wspomagają uczenie się nowego słownictwa (Heimann, Nelson, Tjus, & Gilberg, 1995), poprawiają motywację do nauki (Moore i Calvert, 2000), uczenie się o emocjach i rozwiązywaniu problemów w kontekście społecznym ( Hourcade i wsp. 2013, Silver i Oakes, 2001, Bernard-Opitz i wsp., 2001). Problemem może okazać się jednak generalizacja, czyli umiejętność przeniesienia wiedzy zdobytej podczas korzystania z tabletu na świat rzeczywisty. Dziecko może również uciekać w wirtualny świat i rezygnować z interakcji z innymi ludźmi. Dlatego należy pamiętać, że tablety i smartfony to narzędzia, które mogą wyrządzić tyle dobrego, co złego. Najważniejsze jest rozsądne korzystanie z nich tak, aby pomagały w codziennym życiu, a nie z niego okradały.

Źródło: Pixabay

Komunikacja wspomagająca i alternatywna

Najstarsze i najbardziej znane terapeutom rozwiązanie technologiczne do wspierania osób z autyzmem to tak zwane mówiki, czyli aplikacje na tablety wspierające komunikację. Ceny aplikacji wahają się od zera do kilkuset złotych i większość z nich posiada polskie wersje językowe. Przykładowo, LetMeTalk to darmowa aplikacja, w której znajduje się 9000 obrazków przypominających obrazki PECS. Osoba wybiera obrazki i układa je w sekwencję, a aplikacja wypowiada zdanie na głos lub wysłać je w formie tekstowej. Wśród polecanych przez polskich rodziców mówików są też GADAczek  czy Mówik Pro. Dla osób z autyzmem nieposługujących się mową takie rozwiązania dają możliwość wyrażenia siebie i załatwiania codziennych spraw. Według badań, dzieci korzystające z mobilnej wersji komunikacji wspomagającej i alternatywnej szybciej nabywają umiejętność funkcjonalnej komunikacji niż dzieci porozumiewające się papierową wersją systemu (Lorah i wsp. 2015).

Więcej aplikacji do komunikacji alternatywnej na Google Play

Źródło: Pixabay

Przykłady aplikacji mobilnych

Wiele dzieci z autyzmem ma problemy z wykonywaniem sekwencji czynności. Aby ułatwić im planowanie i pamiętanie o zadaniach można skorzystać z planów aktywności na urządzenia mobilne. Ich przewagą nad planami papierowymi jest większa elastyczność (nie trzeba drukować i laminować nowych obrazków). Są też specjalne aplikacje edukacyjne z zadaniami uczącymi sekwencjonowania. Dwie warte wypróbowania aplikacje zostały stworzone przez naukowców z Politechniki Gdańskiej – Przyjazny Plan i Przyjazny Plan Menedżer.

Dla dzieci mających problemy z organizacją i zarządzaniem czasem tablet czy smartfon może stać się przenośnym kalendarzem albo planem lekcji. Istnieją oparte zupełnie na obrazkach aplikacje kalendarzowe, planery i systemy wspomagające motywację w szkole.

Kompleksowy system do wspierania terapii behawioralnej, składający się z zestawu edukacyjnych gier, rozwijających umiejętności w chyba każdej dziedzinie życia oferuje DrOminibus. Wbudowany system wzmocnień w postaci zachęt głosowych i tabliczki żetonowej daje dzieciom dostęp do atrakcyjnych nagród w zamian za zaangażowanie w naukę umiejętności kategoryzacji, nazywania, szeregowania, naśladowania… Aplikacja posiada też darmową wersję próbną, więc można wypróbować jej działanie.

Podczas zabawy co chwilę zaczynają przekrzykiwać Ciebie albo inne dzieci. Chyba każdy zauważył, że upomnienia wyciszają harmider tylko na kilkanaście sekund, prawda? Z pomocą mogą przyjść aplikacje Noise Down albo Too Noisy Pro, która włączają alarm, gdy tylko określony poziom decybeli zostanie przekroczony. Miejmy nadzieję, że dziecko nie będzie na tyle głośne, żeby nie usłyszeć alarmu…

Źródło: Leka.io Press Kit

Ciekawe urządzenia

Wearables, czyli elektronika, którą możemy nosić na sobie, może stanowić źródło cennych informacji na temat stanu emocjonalnego użytkownika. Smart opaski Affectiva zbierające Informacje o ruchu i temperaturze ciała zostały wykorzystane przez naukowców z Boston’s Northeastern University i New York’s Center for Discovery do sprawdzenia co dzieje się z dzieckiem z autyzmem na godziny i minuty przed doświadczeniem przeciążenia sensorycznego lub załamania (meltdown) w klasie. Dzięki zbieranym danym nauczyciele mogą przewidzieć, że dziecko jest przytłoczone i dać mu przerwę, zanim zareaguje załamaniem.

Leka to kulisty, wesoły robot, zaprojektowany do towarzyszenia dziecku z autyzmem podczas codziennych czynności i terapii. Adaptując się do potrzeb i możliwości konkretnego dziecka Leka potrafi bawić się w odgadywanie kolorów, berka czy chowanego. Z Leką można komunikować się przez jej sensory i ekran tabletu, dzięki któremu Leka może stać się też nauczycielem. Robot dostarcza też informacji zwrotnej na temat postępów dziecka rodzicom i terapeutom. Na razie to niezwykłe urządzenie nie jest jeszcze powszechne dostępne na rynku, ale nie możemy już się tego doczekać!

Zobacz także:

Anglojęzyczna lista aplikacji przeznaczonych dla osób z autyzmem utworzona przez Stowarzyszenie Autism Speaks. Zawiera informację, czy nad daną aplikacją były prowadzone badania naukowe.

Referencje:

Bernard-Opitz, V., Sriram, N., & Nakhoda-Sapuan, S. (2001). Enhancing social problem solving in children with autism and normal children through computer-assisted instruction. Journal of autism and developmental disorders31(4), 377-384.
Heimann, M., Nelson, K. E., Tjus, T., & Gillberg, C. (1995). Increasing reading and communication skills in children with autism through an interactive multimedia computer program. Journal of autism and developmental disorders25(5), 459-480.
Hourcade, J. P., Williams, S. R., Miller, E. A., Huebner, K. E., & Liang, L. J. (2013, April). Evaluation of tablet apps to encourage social interaction in children with autism spectrum disorders. In Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 3197-3206). ACM.
Lorah, E. R., Parnell, A., Whitby, P. S., & Hantula, D. (2015). A systematic review of tablet computers and portable media players as speech generating devices for individuals with autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders45(12), 3792-3804.
Moore, M., & Calvert, S. (2000). Brief report: Vocabulary acquisition for children with autism: Teacher or computer instruction. Journal of autism and developmental disorders30(4), 359-362.
Silver, M., & Oakes, P. (2001). Evaluation of a new computer intervention to teach people with autism or Asperger syndrome to recognize and predict emotions in others. Autism5(3), 299-316.
Wykorzystanie technologii w terapii zaburzeń ze spektrum autyzmu (artykuł anglojęzyczny): https://www.iidc.indiana.edu/pages/the-use-of-technology-in-treatment-of-autism-spectrum-disorders